درسنامه آموزشی مطالعات اجتماعی کلاس هشتم

حتماً تاکنون واژه دولت یا اخبار مربوط به دولت را از رادیو و تلویزیون شنیده و یا در روزنامه خوانده‌اید. در هر کشوری دولت، نقش مهمی در زندگی مردم و ادارهٔ امور آن کشور دارد.

بر طبق قانون اساسی جمهوری اسلامی، قوای حاکم در کشور ما که امور کشور را اداره می‌کنند، سه قوهٔ مقننه، قضائیه و مجریّه هستند که هر سه زیر نظر مقام رهبری اداره می‌شوند. مهم‌ترین وظیفهٔ قوهٔ مجریه، اجرای قانون اساسی و مصوبات قوهٔ مقننه است. منظور از دولت همان قوهٔ مجریه است.

شما در این فصل با ساختار و تشکیلات دولت و نقش و وظایف مهم قوهٔ مجریه، آشنا می‌شوید.

حکومت کشور ما جمهوری اسلامی است که به وسیله سه قوّهٔ مقننه، قضائیه و مجریّه، زیر نظر مقام رهبری اداره می‌شود.

سال گذشته با قوّهٔ مقننه آشنا شدید. در این فصل با نقش و وظایف قوّه مجریّه یعنی دولت و در فصل بعد نیز با وظایف قوهٔ قضائیه آشنا می‌شوید.

اخبار روزنامه‌ها را بخوانید. در این اخبار شما به واژه‌های دولت، وزیر و وزارت بر می‌خورید.

قوّهٔ مجریه همان دولت و سازمان‌های وابسته به دولت است. ریاست قوّه مجریه، بر عهده رئیس جمهور است که پس از مقام رهبری عالی‌ترین مقام رسمی کشور است و مسئولیت اجرای قانون اساسی و قوانین مصوّب مجلس را بر عهده دارد. نام رئیس جمهور را در اخبار شنیده و تصویر او را در تلویزیون و روزنامه‌ها دیده‌اید.

رئیس جمهور چگونه انتخاب می‌شود؟

رئیس جمهور برای مدت چهار سال با رأی مستقیم مردم انتخاب می‌شود و تنها برای یک دورهٔ چهارسالهٔ دیگر به صورت متوالی انتخاب مجدد او مانعی ندارد.

کسانی که شرایط ریاست جمهوری را دارند، داوطلب می‌شوند و پس از آن که صلاحیتشان توسط شورای نگهبان تأیید شد، پیام‌ها و برنامه‌های خود را از طریق تبلیغات انتخاباتی در صداوسیما، روزنامه‌ها و مجلات و اینترنت و سخنرانی‌های مختلف به مردم می‌رسانند.

در روز رأی‌گیری، همهٔ کسانی که ایرانی و تبعهٔ جمهوری اسلامی ایران هستند -حتی افرادی که در خارج از کشور زندگی می‌کنند- می‌توانند در انتخابات شرکت کنند و به فرد مورد نظرشان رأی بدهند. حداقل سن رأی دهندگان هجده سال تعیین شده است.

رأی دهندگان باید تلاش کنند تا صالح‌ترین فرد را برای ریاست جمهوری در میان نامزدها شناسایی کنند، فردی که با داشتن برنامه‌ای مناسب، بیشترین میزان تعهد، کاردانی و دوری از فساد را داشته باشد و با جدیّت، به دنبال حل مشکلات مردم و جامعه باشد.

تنفیذ

پس از آنکه رئیس‌جمهور با حداکثر آرای مردم انتخاب شد، برای شروع به کار، حکم وی توسط رهبر امضا و تنفیذ می‌شود.

تحلیف (سوگند)

در مرحلهٔ بعد، رئیس‌جمهور در مجلس شورای اسلامی با حضور نمایندگان مجلس و شورای نگهبان و رئیس قوّهٔ قضائیه در پیشگاه قرآن کریم سوگند یاد می‌کند که وظایف خود را مانند ترویج دین و اخلاق، پشتیبانی از حق، گسترش عدالت، پاسداری از قانون اساسی و... به درستی انجام دهد. رئیس‌جمهور و دولتی که تشکیل می‌دهد در برابر ملت ایران، رهبر و مجلس شورای اسلامی مسئول هستند و باید پاسخگو باشند.

تشکیل کابینه (دولت)

رئیس جمهور برای خود معاونانی انتخاب می‌کند. هیئت دولت از رئیس‌جمهور، معاونان و وزیران تشکیل می‌شود. رئیس جمهور در شروع کار خود، افرادی را به عنوان وزیر انتخاب و به مجلس معرفی می‌کند. هر وزیر در برابر نمایندگان ملت در مجلس، برنامه‌های خود را ارائه می‌دهد. سپس نمایندگان دربارهٔ صلاحیت او برای وزارت، اظهارنظر می‌کنند. و دربارهٔ هر وزیر رأی‌گیری می‌شود. در صورتی که اکثریت نمایندگان مجلس به وزیری رأی اعتماد٭ بدهند، او می‌تواند به عنوان وزیر، کار خود را شروع کند.

یک بار دیگر بریدهٔ روزنامه‌ها را بخوانید. دولت در چه اموری فعالیت می‌کند؟ همان‌طور که مشاهده می‌کنید، دولت‌ها با امور گوناگونی سروکار دارند. به همین دلیل امور مختلف کشور را به بخش‌هایی تقسیم کرده‌اند و هر بخش را بر عهده یک مسئول به نام وزیر گذارده‌اند. هر وزیر مسئول یک وزارتخانه است و ساختمانی که دفتر وزیر در آنجا قرار دارد، وزارتخانه نامیده می‌شود.

هیئت دولت در طی سال، جلسات متعددی برگزار می‌کند و رئیس جمهور و وزیران در مورد مسائل مهم کشور و جهان به گفت‌وگو می‌پردازند و با مشورت یکدیگر، به راه‌حل‌هایی می‌رسند و در مورد مسائل تصمیم گیری می‌کنند.

مقرّ هیئت دولت و وزارتخانه‌ها در تهران پایتخت کشور است. وزارتخانه‌ها در همهٔ استان‌های کشور، سازمان‌ها و اداراتی دارند که برنامه‌های آنها را اجرا می‌کنند.